آناتومی زانو شامل چندین ساختار کلیدی است، از جمله سه استخوان اصلی: فمور، تیبیای بزرگ و کشکک، که به همراه رباطها، غضروفها و تاندونها، یک سیستم حرکتی پیشرفته را تشکیل میدهند. غضروفهای مفصلی و مینیسک به عنوان لایههای حمایتی عمل میکنند و فشار را در حین حرکت توزیع مینمایند.
فهرست مطالب
برای درک بهتر عملکرد و اهمیت مفصل زانو مقاله آناتومی زانو و اجزای آن را مطالعه کنید ادامه مقاله را از دست ندهید.
مینیسکها دو غضروف هلالی شکل هستند که در زانو قرار دارند و به عنوان لایههای حمایتی بین استخوان تیبیای بزرگ و کوندیلهای فمور عمل میکنند. این ساختارهای غضروفی به طور خاص شامل دو مینیسک داخلی (مدیال) و خارجی (لاترال) هستند و هر یک نقش مهمی در توزیع بار و تأمین ثبات مفصل زانو ایفا میکنند.
مینیسک ها بافت هایی از جنس غضروف رشته ای هستند که به بافت غضروف شبیه اما به مراتب از آن محکم تر می باشند. مینیسک ها که دارای خاصیت ارتجاعی هستند همچون بالشتکی در بین استخوان تشکیل دهنده مفصل زانو یعنی استخوان ران و استخوان ساق قرار گرفته اند و وظیفه اصلی آنها جذب شوک های ضربه ایست که به زانو وارد می شود.
در هنگام دویدن هر بار که کف پا به زمین می رسد؛ استخوان ساق و ران در محل مفصل زانو به شدت به یکدیگر کوبیده می شوند و مینیسک با قرار گرفتن بین این دو استخوان شدت این ضربه را کاهش می دهد.
ظاهر مینیسک ها در مقطع زانو مثلثی شکل بوده و مینیسک داخلی به شکل سی انگلیسی و مینیسک خارجی به شکل او انگلیسی است. مینیسک زانو در مقطع نازک و حاشیه ای ضخیم دارد. هر زانو دارای دو مینیسک است که به مینیسک های داخلی و خارجی مشهور هستند.
عملکرد مهم مینیسک زانو
در صورت نبودن مینیسک هر وزنی که به استخوان ران وارد شود روی یک نقطه از استخوان درشت نی منتقل می شود. و استخوان ران در اثر وارد شدن کوچکترین ضربه ای دچار شکستگی می شود.
به گونه ای می توان گفت توزیع وزن به وسیله مینیسک ها انجام می شود و از وارد آمدن فشار بیش از حد بر غضروف مفصلی در انتهای استخوان قرار دارد؛ جلوگیری می کند. نقش دیگر مینیسک ها در زانو جلوگیری از لغزش استخوان ران رو به جلو است که همین عامل کمک زیادی به رباط های زانو می کند.
همچنین مینیسک ها نقش مهمی در تغذیه غضروف های استخوان ران و ساق پا دارد و در حقیقت همانند یک اسفنج آغشه به مایع، عامل انتقال مایع سینوویال بر روی غضروف ها می شود.
انواع آسیب دیدگی مینیسک زانو بسته به محل آسیب دیدگی و شدت آسیب:
کشیدگی مینیسک زانو: کشیدگی مینیسک زانو در اثر پیچ خوردگی شدید صورت می گیرد. یک ضربه شدید که بر اطراف زانو وارد می شود باعث نزدیک شدن زانو به صفحه عمودی بدن می شود که نتیجه چنین چیزی ممکن است موجب کشیدگی لیگمانت های اطراف درشت نی می باشد.
پارگی یا کشیدگی لیگمان های زانو به نوبه خود موجب به حرکت در آوردن مینیسک داخلی و کشیدگی مینیسک می شود.
آسیب دیدگی مینیسک داخلی: از آنجایی که مینیسک های داخلی زانو ارتباط بیشتری با بخش های مختلف زانو دارد؛ در هنگام حرکت زانو دائما در حال حرکت جلو و عقب می باشند. اما در صورتی نیروی اعمال شده به گونه ای باشد که مینیسک ها نتوانند حرکت مناسبی را داشته باشد؛ در میان استخوان ران و درشت نی گیر می افتد و همین عامل موجب آسیب دیدن مینیسک داخلی زانو می شود.
معمولا مینیسک داخلی به دلیل ارتباط زیادی که با بخش های مختلف زانو دارد بیشتر از مینیسک خارجی آسیب می بیند.
پارگی مینیسک زانو: پارگی مینیسک زانو آسیبی شدیدتر و حادتر نسبت به کشیدگی مینیسک است که در اغلب موارد در اثر وارد شدن فشار و چرخش بیش از حد به زانو رخ می دهد. هر گونه فعالیتی که به چرخاندن زانو منجر شود، به خصوص زمانی که تمام وزن روی زانوها قرار می گیرد، می تواند منجر به پارگی مینیسک شود. اکثر مردم می توانند بعد از پارگی مینیسک راه بروند، اما ممکن است راه رفتن با لنگیدن همراه باشد. علائم پارگی منیسک به قدری شبیه چندین نوع آسیب دیگر زانو، مانند پارگی رباط یا تاندونیت است که برای تشخیص دقیق باید از متخصص جراح زانو کمک گرفت.
علائم پارگی مینیسک:
پارگی مینیسک باعث زانو درد می شود. محل درد بستگی به بخشی از زانو دارد که آسیب دیده است. اگر پارگی داخل مفصل زانو را تحت تاثیر قرار دهد، پارگی منیسک داخلی نامیده می شود، در حالی که پارگی ای که قسمت خارجی مفصل را تحت تاثیر قرار می دهد، پارگی منیسک جانبی نامیده می شود. علائم پارگی منیسک عبارتند از:
- سفتی یا تورم در زانو
- بدتر شدن درد هنگام چرخاندن زانو
- مشکل در صاف کردن کامل پاها صاف
- قفل شدن یا گرفتگی مفصل زانو
- شنیدن یا احساسی مانند ترکیدگی
- احساس بی ثباتی یا احساس جابجایی زانو
- هر فعالیتی باشد که باعث چرخاندن بیش از حد زانو شود
- در بزرگسالان مسن تر، تغییرات دژنراتیو زانو می تواند منجر به پارگی منیسک شود.
تشخیص پارگی منیسک:
پارگی منیسک اغلب در طول معاینه فیزیکی قابل شناسایی است. پزشک ممکن است زانو را در موقعیتهای مختلف حرکت دهد و راه رفتن و چمباتمه زدن را برای تشخیص علائم و نشانه ها بررسی کند.
اشعه ایکس : از آنجایی که منیسک پاره شده از غضروف تشکیل شده است، در اشعه ایکس نشان داده نمی شود. اما اشعه ایکس می تواند به رد سایر مشکلات زانو که باعث علائم مشابه می شود کمک کند.
ام آر آی: از امواج رادیویی و میدان مغناطیسی قوی برای تولید تصاویر دقیق از هر دو بافت سخت و نرم در زانو استفاده می کند که بهترین مطالعه تصویربرداری برای تشخیص پارگی مینیسک است.
درمان پارگی منیسک:
درمان پارگی منیسک بسته به نوع، میزان ومحل پارگی اغلب به صورت محافظه کارانه شروع می شود. با این حال تشخیص زودهنگام آن برای جلوگیری از عوارض بیشتر مهم است. بدون درمان، ممکن است تکهای از غضروف شل شده و به داخل مفصل بیفتد و باعث قفل شدن زانو شود. با مراجعه به دکتر رضا رضایی فوق تخصص جراحی زانو می توانید بهترین تشخیص و درمان را در این زمینه دریافت کنید.
- بخش اولیه درمان پارگی مینیسک، پرهیز از هرگونه فعالیتی است که باعث زانو درد می شود.
- در هنگام استراحت از یک بالش در زیر زانوی خود استفاده کنید تا زانوهایتان بالاتر قرار بگیرد در صورتی که در زانوی خود درد دارید تا حد امکان از راه رفتن خودداری کنید و زیاد راه نروید؛ همچنین تا چندین روز اول می توانید برای کاهش درد خود از عصا زیر بغل استفاده کنید.
- بالا بردن زانوها و کمپرس سرد، همراه با استفاده از باند فشاری الاستیک، ممکن است به کاهش درد و تورم زانو کمک کند.
- فیزیوتراپی عضلات ساق پا و اطراف زانو را تقویت می کند که می تواند به تثبیت مفصل زانو کمک کند.برای اغلب پارگی ها، برخی از حرکات ورزشی ساده به حفظ استحام عضلانی در عضلات چهار سر ران، پشت ران ( همسترینگ)، عضله ساق پا و لگن کمک می کند. تمامی این نواحی برای عملکرد کلی پای شما در حین بهبود زانو پس از پارگی مینیسک اهمیت دارند.
- آرتروسکوپی زانو که یک روش کم تهاجمی است که در آن مینیسک ممکن است ترمیم یا برداشته شود. این روش سرپایی به بهبودی طولانی نیاز ندارد.
- تزریق پی آر پی که به صورت تخصصی در کلینیک درد نفس توسط متخصص درد انجام می شود. به این صورت که بعد از انتقال بیمار به کلینیک نفس، از بیمار خون گرفته و در دستگاه سانتریفیوژ
- پلاکت های پلاسمای سانتریفیوژشده هشت برابر فاکتور رشد بیشتری نسبت به خون معمولی دارد. این خون تحت گاید سونوگرافی به زانو تزریق می گردد.این تزریق به صورت سرپایی توسط دکتر حسین عدلخو در کلینیک نفس انجام می شود.
در صورتی که پارگی مینیسک شدید باشد و باعث قفل شدن زانو شود ممکن است پزشک جراحی را توصیه کند. عواملی مانند سن، میزان فعالیت فرد، نوع و محل پارگی نقش مهمی در تصمیم پزشک برای انجام جراحی دارند. معمولاً هر چه فرد جوانتر و فعالتر باشد، برای پیشگیری از آرتروز زانو و بازیابی حداکثر عملکرد حرکتی زانو، احتمال انجام جراحی بیشتر است. همچنین در مواردی که پارگی در قسمت بیرونی مینیسک (قسمتی که دارای خونرسانی است) ایجاد شده باشد، ممکن است به جراحی نیاز باشد؛ زیرا مینیسک خودبهخود قابلترمیم نیست. مزیت جراحی نسبت به درمانهای غیرجراحی این است که عملکرد و پایداری زانو را بهصورت کاملتر و سریعتر بازیابی کرده و همچنین خطر ابتلا به آرتروز را کاهش میدهد. جراحی مینیسک با روش کمتهاجمی آرتروسکوپی انجام شده و بسته به شدت پارگی ممکن است شامل برداشتن جزئی یا کلی مینیسک، ترمیم یا پیوند آن شود.
انواع عمل مینیسک زانو
نوع جراحی توصیه شده توسط پزشک متخصص به محل، الگو و شدت پارگی بستگی دارد. به دلیل اینکه مینیسک زانو نقش مهمی در جذب شوک و ضربه دارد و بهنوعی از مفصل و استخوانهای زانو محافظت میکند، جراح تا حدامکان سعی میکند که مینیسک را حفظ کند.
ترمیم مینیسک:
ترمیم مینیسک نوعی جراحی کمتهاجمی است که با روش آرتروسکوپی انجام میشود. در این روش پزشک با استفاده از ابزار آرتروسکوپی امکان انجام عملیاتی مانند بخیهزدن و مشاهده داخل مفصل زانو را دارد. جراحی ترمیم مینیسک باهدف حفظ آن و کاهش درد و التهاب ناشی از پارگی انجام میشود. این جراحی بهصورت سرپایی انجام شده و بسته بهاندازه پارگی مینیسک حدود ۳۰ دقیقه الی یک ساعت به طول میانجامد.
مینیسکتومی جزئی:
مینیسکتومی جزئی یکی دیگر از روشهای جراحی است که برای درمان پارگی مینیسک استفاده میشود. این جراحی هم به روش آرتروسکوپی انجام میشود و حدود ۳۰ دقیقه طول میکشد. هدف از انجام این جراحی حفظ قسمت سالم مینیسک و کاهش التهاب و درد ناشی از قسمت آسیبدیده آن است.
مینیسکتومی کامل:
مینیسکتومی کامل یکی دیگر از روشهای جراحی مینیسک است که با روش آرتروسکوپی انجام میشود و حدود ۴۰ دقیقه به طول میانجامد. این جراحی در موارد آسیب شدید که مینیسک قابلترمیم یا برداشت جزئی نیست، انجام شده و در آن کل مینیسک برداشته میشود. در ادامه دلایل انجام این جراحی و نحوه انجام آن را توضیح دادهایم.
پیوند مینیسک:
پیوند مینسک با روش آرتروسکوپی انجام میشود. در این جراحی مینیسک آسیبدیده با یک مینیسک اهدایی از فرد دیگر جایگزین میشود. در برخی موارد ممکن است پیوند ناموفق باشد و بدن آن را پس بزند؛ اما در صورت موفقیتآمیز بودن تا حد زیادی خطر آرتروز و درد را کاهش خواهد داد.
درصورتیکه به هر دلیلی عمل مینیسک انجام ندهید که درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی ممکن است عملکرد و پایداری زانو را به طور کامل بازیابی نکنند. به همین دلیل معمولاً بعد از انجام این درمانها نیز همچنان در انجام برخی فعالیتها و بهخصوص فعالیتهای سنگین مشکل خواهید داشت. همچنین در این درمانها روند تسکین درد تدریجی است و ممکن است حتی بعد از گذشت یک سال همچنان درد را تجربه کنید. مسئله مهمتر این است که پیشروی آسیب مینیسک میتواند خطر ابتلا به آرتروز را در آینده افزایش دهد.
زمانی که جراحی مینیسک انجام دهید معمولاً شش ماه تا یک سال پس از عمل پایداری و عملکرد زانوی شما به طور کامل باز میگردد و درد تسکین مییابد. در نتیجه شما میتوانید بعد از مدت کوتاهی به انجام فعالیتهای روزانه و ورزشهای سنگین برگردید؛ بنابراین کیفیت زندگی شما سریعتر از حالتی که درمانهای غیرجراحی را در پیش گرفته باشید، بهبود پیدا میکند. علاوه بر این در صورت ترمیم یا جایگزینی موفقیتآمیز مینیسک، خطر ابتلا به آرتروز زانو در آینده کاهش مییابد.
سوالات متداول:
آیا عمل مینیسک زانو سخت است؟
خیر، تنها با چند برش کوچک در زانو انجام میشود و عمل باز نیست. این روش که آرتروسکوپی نام دارد تنها ۳۰ دقیقه طول میکشد و پس از آن فرد میتواند در همان روز جراحی به خانه برگردد.
هزینۀ عمل مینیسک زانو چقدر است؟
هزینۀ عمل مینیسک به عوامل مختلفی مانند شدت پارگی و نوع عمل بستگی دارد. برای اطلاعات دقیقتر در مورد هزینۀ باید با پزشک خود مشاوره داشته باشید تا نیازهای شما و هزینۀهای آنها تعیین شوند.
عمل مینیسک زانو چقدر طول میکشد؟
این جراحی بسته به شدت پارگی حدود ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت به طول میانجامد.
بعد از عمل مینیسک زانو چه باید کرد؟
بعد از عمل بهتر است برای کاهش تورم زانو از کمپرس یخ استفاده کنید و تمرینهای توانبخشی را طبق برنامه ارائه شده توسط کلینیک انجام دهید.
بعد از عمل مینیسک زانو چه بخوریم؟
معمولاً خوردن غذاهایی که برای بهبود التهاب مفید هستند؛ مانند میوهها و سبزیها مفید است. همچنین خوردن غذاهای حاوی ویتامین C خالی از لطف نیست چرا که به بهبود سریعتر التهاب بافت ترمیم شده کمک میکند.
آیا عمل مینیسک با لیزر قابل انجام است؟
خیر، لیزر برای جراحی مینیسک استفاده نمیشود و عملی به اسم لیزر مینیسک وجود ندارد.
آیا عمل مینیسک زانو به صورت باز انجام میشود یا بسته؟
این عمل به صورت بسته و با روش آرتروسکوپی انجام میشود.
چه مدت بعد از جراحی مینیسک زانو میتوانم رانندگی کنم؟
این مسئله به نوع جراحی و اینکه کدام پا را عمل کرده باشید بستگی دارد. اگر عمل مینیسکتومی داشتهاید سه یا چهار روز بعد از عمل میتوانید رانندگی کنید. همچنین پس از جراحی ترمیم مینیسک اگر پای چپ عمل شده باشد، یک تا دو هفته و اگر پای راست عمل شده باشد، دو تا سه هفته بعد از عمل میتوانید رانندگی را از سر بگیرید.
